Bước 1: Vắt sữa
|
Đề mục
|
Việt Nam
|
Nước ngoài
|
Các nguy hiểm tiềm
tàng trong quá trình vắt sữa
|
Các môi trường truyền nhiễm bệnh: Đường ruột,
phân, gia xúc bị nhiễm bệnh, nước, nước tiểu, đất, môi trường, không khí
Nhiệt độ ưa thích để các vi khuẩn phát triển:
từ 30-37 °C (nhưng chúng vẫn có thể phát triển ở nhiệt độ thấp hơn). Ở nhiệt
độ này, các enzyme phân hủy chất béo và protein cũng hoạt động, làm sữa dễ
hỏng, có mùi vị khó chịu
Các vi khuẩn gây bệnh ở sữa chủ yếu: Brucella
(giống cúm), Campylobacter jejuni (viêm dạ dày – ruột), Coxiella burnelli
(sốt Q), E.Coli (Sưng dạ dày, ure huyết, tán huyết), Listeria monocytogene (bệnh
Lisreriosis), Mycobacterium bovis ortuberculosis (bệnh Lao), Mycobacterium
paratuberculosis (bệnh Johne’s trên động vật), Salmonella (sưng dạ dày,
thương hàn), Yersinia enterocolitica (sưng dạ dày)
Dư lượng kháng sinh trong sữa gây nguy hiểm
cho người dùng sữa.
|
Phương pháp vắt
|
Vắt bằng tay
Nếu bạn đã từng đến
trực tiếp các nông trại ở Việt Nam xem người nông dân vắt sữa, bạn sẽ thấy
một thực tế đáng buồn là họ vắt bằng tay trần, không cần đeo găng tay.
Ở một số nông trường
như Mộc Châu, cũng có sử dụng máy để vắt sữa, sau khi vắt bằng máy, bò lại
tiếp tục được vắt bằng tay trần. Tuy nhiên lượng bò được vắt bằng máy trên cả
nước chiếm không quá 5% lượng sữa nội cung cấp cho Việt Nam
|
Vắt bằng máy
Sữa đa phần được vắt
bằng máy. Các công nghệ cũ và rẻ hơn thì thao tác người nông dân nhiều hơn:
Như phải tự vệ sinh núm vú bò, tự lắp ống hút sữa vào vú bò (khi bò hết sữa,
ống hút sẽ tự bật ra). Các công nghệ tiên tiến hơn cho phép tự động hóa từ
việc đặt ống hút vào bầu vú, vắt sữa xong sẽ có máy làm sạch bầu vú, đảm bảo
vệ sinh hoàn toàn cho quá trình vắt sữa.
|
Đựng sữa khi vắt
|
Xô sắt
Sữa được chảy từ bầu
vú vào xô sắt. Xô có tiết diện mặt rộng. Sữa được chảy vào trong xô, tiếp xúc
với môi trường không khí và nhiệt độ bên ngoài trong suốt thời gian vắt sữa
cho đến khi đầy xô.
|
Thùng kim loại kín
Việc vắt sữa máy giúp
cho sữa được chảy từ ống hút vào một thùng kim loại kín, tránh tiếp xúc với
nhiệt độ và không khí bên ngoài trong suốt thời gian vắt sữa
|
Bảo quản nhiệt độ
|
Sữa bị tiếp xúc với
không khí và nhiệt độ ngoài trời trong suốt thời gian vắt
Kể cả trong những ngày
hè nóng, việc vắt sữa vẫn được diễn ra như vậy. Việc để sữa ở nhiệt độ này và
tiếp xúc với không khí sẽ là môi trường rất thuận lợi cho các vi khuẩn trong
sữa sinh trưởng, các enzyme làm hỏng hương vị sữa cũng nhờ nhiệt độ này mà
hoạt động.
Chúng ta đều biết rằng
chỉ cần sau 30 phút tiếp xúc với nhiệt độ ngoài trời, tiếp xúc với không khí
thì lượng vi khuẩn trong sữa tăng lên rất nhiều lần.
|
Giữ sữa lạnh ngay khi
vắt ở nhiệt độ dưới 10 độ C ở trong thùng kim loại kín
Do vắt sữa bằng máy
nên sữa được trữ trong bình kim loại kín. Các công nghệ hiện nay cho phép duy
trì liên tục nhiệt độ trong bình sữa xuống dưới 10 độ C – Kể cả trong những
ngày nắng nóng nhất.
Việc duy trì này làm
vô hiệu hóa hoạt động sinh trưởng của các vi khuẩn, và các enzyme phân hủy
trong sữa gây hỏng sữa.
|
Bò được vắt ở đâu
|
Ngay tại chuồng
Đối với bò được nuôi
tập trung ở nông trường lớn, sẽ có khu vực vắt sữa riêng, cũng được vệ sinh
hàng ngày theo tiêu chuẩn khắt khe. Tuy nhiên lượng bò ở nông trường quá ít
so với lượng bò trong cả nước, cũng như so với nhu cầu sử dụng sữa của Việt
Nam
Nguồn đầu vào lớn nhất
cho các nhà máy chế biến sữa ở Việt Nam là từ các trang trại gia đình quy mô
nhỏ. Ở các trang trại này, bò được vắt sữa tại chuồng. Môi trường vệ sinh trong chuồng rất không đảm
bảo.
Chúng ta đều biết các
vi khuẩn xấu lây lan chính qua các đường sau: Từ dụng cụ vắt sữa, bầu vú bò,
không khí bên ngoài, nước nhiễm khuẩn, phân bò, và từ bò bệnh.
Với việc vắt sữa bò ngay tại chuồng, bằng tay
trần, toàn bộ các con đường lây lan vi khuẩn xấu đều không được hạn chế. Do
đó sữa bò vắt tại các trang trại gia đình rất dễ nhiễm khuẩn.
|
Có khu vực riêng để
vắt sữa
Người ta xây riêng một khu vực để vắt sữa, khu
vực này được xây cao hơn từ 1-2m so với mặt sàn của nông trại. Ở đây máy móc
vắt sữa được tập trung để vắt sữa bò. Việc xây cao lên cũng làm công đoạn vệ
sinh cho khu vực vắt dễ hơn, tách biệt khu vực vắt với môi trường xung quanh
nông trại, giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn từ không khí, nguồn nước và từ phân
bò – Đặc biệt là giảm nguy cơ nhiễm khuẩn từ phân bò.
|
Vệ sinh dụng cụ vắt
|
Bằng nước máy, và chất
tẩy rửa hóa học
Nhìn chung, việc vệ
sinh dụng cụ vắt là khá giống nhau ở cả Việt Nam và nước ngoài. Điểm khác
biệt duy nhất là cũng không rõ người nông dân Việt Nam có chịu vệ sinh cho
dụng cụ vắt hay không. Và khi vệ sinh, có sử dụng chất tẩy rửa an toàn hay
không.
Có một số bài báo bạn
có thể dễ dàng tìm thấy trên mạng – Nhà báo đến hỏi anh nông dân vắt sữa sao
không vệ sinh xô sữa sau khi vắt. Anh ta trả lời: Hôm nào chả vắt thì việc gì
phải vệ sinh!!
Không có một lạc quan
nào cho vấn đề vệ sinh ở Việt Nam. Đó là vấn nạn chung không chỉ cho sữa, mà
bất kỳ một thực phẩm nào khác: Phở, bún, bánh kẹo... tất cả đều đang được sản
xuất một cách rất mất vệ sinh, và còn bị sử dụng chất bảo quản thực vật để
sản phẩm trông ngon mắt hơn...
|
Vệ sinh bằng nước máy
và chất tẩy rửa hóa học
Do sữa được vắt bằng
máy, nên việc vệ sinh máy móc và các thùng đựng sữa rất đơn giản, và đều gần
như được tự động hóa.
Sữa cũng là ngành thực
phẩm bị luật pháp điều chỉnh gắt gao nhất ở các nước phát triển. Do đó có một
niềm tin lớn dành cho việc vệ sinh sạch sẽ các dụng cụ vắt sữa, và vệ sinh
tốt cho chuồng trại nói chung ở nước ngoài.
Không tính đến sữa
tươi nguyên chất được dùng ngay, bất kỳ sữa tươi nào được cung cấp cho các
nhà máy chế biến sữa đều sẽ được kiểm tra mẫu để phát hiện nhiễm khuẩn. Việc
duy trì sữa đảm bảo vệ sinh sẽ giúp các chủ nông trại giữ được mối thu mua
sữa của mình. Nếu họ không làm sạch, các nhà máy chế biến sữa sẽ không mua
sữa của họ nữa.
|
Vận chuyển sữa
|
Xe máy
Xe máy là công cụ vận
chuyển sữa chính của người nông dân Việt Nam. Sau khi vắt sữa, sữa sẽ được đổ
từ xô vào một thùng chứa nhỏ đủ để xe máy chở được, và người nông dân sẽ mang
sữa vừa vắt đó đến nơi làm mát sữa (có thể là khu làm mát chung của cả nông trại,
của nông trường, của hợp tác xã...)
Thời gian đóng gói và
tháo dỡ sữa ở nhiệt độ ngoài trời cũng làm phát sinh nguy cơ nhiễm khuẩn cho
sữa và enzyme làm hỏng sữa.
|
Ô tô chuyên để chở sữa
lớn của nhà máy
Sữa được đổ từ các
bình vắt sữa vào một thùng chứa sữa lớn cho cả nông trại. Thùng chứa này cũng
được duy trì nhiệt độ thấp, đảm bảo vô hiệu hóa hoạt động nhiễm khuẩn, vi
khuẩn sinh trưởng cũng như enzyme làm hỏng sữa.
Sau đó, các xe chở sữa
lớn sẽ đến lấy sữa từ các thùng chứa này để đi tiêu thụ, hoặc đi vào các nhà
máy để chế biến sữa (thanh trùng hoặc tiệt trùng).
|
Sữa được tập kết ở
đâu
|
Tại chuồng
Do chủ yếu vận chuyển
sữa bằng xe máy, nên sữa vắt ra được đổ từ xô vào thùng nhỏ. Khoảng vài xô là
đầy một thùng. Và do đó sữa được tập kết ngay tại chuồng ở nhiệt độ ngoài
trời.
Việc này làm tăng nguy
cơ nhiễm khuẩn cho sữa và enzyme làm hỏng sữa.
|
Được đổ vào bình chứa
riêng của nông trại
Các xe chở sữa sẽ lấy sữa từ đây vận chuyển đến nhà máy chế biến sữa.
|
Vệ sinh chuồng trại
|
Rất kém
Việc vệ sinh chuồng
trại ở Việt Nam nhìn chung rất kém. Nguồn nước để vệ sinh không sạch, thiết
kế chuồng không khoa học – theo phong cách truyền thống làm vệ sinh chuồng
sạch sẽ là điều rất khó
|
Rất cẩn thận
Có các quy định pháp
luật về việc thiết kế chuồng trại cho các trang trại khai thác sữa. Việc tuân
theo quy chuẩn này giúp vệ sinh chuồng trại dễ hơn (có máy móc hỗ trợ), tránh
các nguy cơ nhiễm khuẩn cho sữa, hoặc lây bệnh cho bò.
|
Chúng ta đều biết - Không khí, nước, phân bò,
chuồng trại là các môi trường lây lan bệnh rất mạnh
|
Loại bỏ sữa của bò
bị viêm vú, hoặc bị bệnh khác
|
Không rõ
Khi một con bò bị
bệnh, người nông dân có thể gọi bác sĩ thú y đến hoặc tự chăm sóc cho bò.
Sữa bò trong thời gian
bò bị bệnh vẫn phải được vắt ra, và không có một kiểm soát nào cho việc liệu
sữa này có được đưa vào tiêu thụ hay không.
|
Có – Bắt buộc
Khi bò bị bệnh, nông
dân buộc phải mời bác sĩ thú y đến chữa bệnh
Con bò bị bệnh sẽ được
cách ly khỏi đàn bò để điều trị, và sữa của nó buộc phải tiêu hủy – không được
đưa vào sử dụng
Các quy định luật pháp
khắt khe, có giám sát của bác sĩ thú y giúp cho việc loại bỏ này được thực
hiện tốt hơn.
|
Loại bỏ sữa của bò
còn dư lượng kháng sinh trong sữa
|
Không rõ
Đối với các con bò
bệnh bị tiêm thuốc kháng sinh, sau một khoảng thời gian (tùy loại thuốc) mà
dư lượng kháng sinh trong sữa sẽ hết.
Việc uống sữa còn dư
lượng kháng sinh rất có hại cho cơ thể, đặc biệt là trẻ em. Và nó bị cấm ở
mọi quốc gia. Tuy nhiên với việc kiểm dịch tại Việt Nam, không có gì đảm bảo
sữa bò không dư lượng kháng sinh.
Dù sữa có được thanh
trùng, hay tiệt trùng thì dư lượng kháng sinh này vẫn còn và gây nguy hiểm
cho người sử dụng sau một khoảng thời gian dài. Cũng chính vì điều này mà các
xét nghiệm về dư lượng kháng sinh trong sữa ở Việt Nam rất hời hợt.
|
Có quy định nghiêm
ngặt về việc phải loại bỏ dư lượng kháng sinh ra ngoài
Vẫn có các trường hợp
sữa bò có chứa dư lượng kháng sinh bị phát hiện trong các mẫu thử sữa, tuy
nhiên nó chỉ nhiếm khoảng 0.1% các mẫu thử.
Chính các quy định
pháp lý chặt chẽ, cùng với hiện diện của bác sỹ thú y, cục quản lý chất lượng
an toàn thực phẩm, cục kiểm dịch tham gia vào quá trình kiểm soát chất lượng
sữa mà việc tuân thủ quy định này được tốt hơn.
Người nông dân được tự
chủ trong việc có kiểm tra sữa bị dư lượng kháng sinh hay không sau khi bò
được điều trị kháng sinh một thời gian. Nhưng họ sẽ bị buộc phải kiểm tra về
dư lượng kháng sinh một khi đã đưa con bò đó trở lại khu vực vắt sữa.
|
|